ETS I: De stap naar meer stabiliteit is gezet, maar het werk is niet af
Het Europese emissiehandelssysteem (ETS I) is ontworpen als instrument om investeringen in de transitie van de industrie te stimuleren. Om die rol te blijven vervullen, moeten de randvoorwaarden kloppen: betaalbare en leveringszekere energie, voldoende netcapaciteit en een stabiel regelgevend kader. Tegen die achtergrond kondigde de Europese Commissie recent een gerichte aanpassing van het ETS‑kader aan, met als doel de investeringszekerheid op lange termijn te versterken.
Even voor alle duidelijkheid: ETS I mag niet worden verward met ETS II, dat momenteel ook volop in de actualiteit is. ETS II gaat namelijk over extra kost op fossiele brandstoffen om technologie die werkt op elektriciteit en hernieuwbare energie financieel interessanter te maken. Als u meer wilt weten over ETS II, bent u van harte welkom op de debatavond 'ETS2, what else? Hefboom of hindernis voor een robuuste energietransitie?' op donderdag 23 april (van 18 tot 21 uur), een gezamenlijk initiatief van EnergyVille, Flux50, POM Limburg, Thor Park en Agoria/Sirris. In dit artikel worden de wijzigingen aan ETS I besproken die de Europese Commissie heeft voorgesteld om tegemoet te komen aan de vraag van de industrie om de maatregelen her te bekijken ter ondersteuning van hun competitiviteit. ETS I is een systeem dat ervoor zorgt dat zware industrie en elektriciteitscentrales moeten betalen voor de CO2 die ze uitstoten.
Gerichte technische bijsturing van het ETS‑systeem
Concreet stelt de Commissie voor om de automatische vernietiging van emissierechten in de Market Stability Reserve (MSR) stop te zetten. Vandaag worden ETS‑rechten die zich boven een bepaalde drempel in deze reserve bevinden definitief geschrapt. In de toekomst zouden deze rechten behouden blijven, zodat de MSR kan functioneren als strategische buffer om buitensporige marktspanningen en extreme CO₂‑prijsvolatiliteit op te vangen.
Deze ingreep wijzigt slechts één technische parameter van de MSR en laat de fundamentele architectuur van het ETS ongemoeid. Ze is bedoeld om het systeem robuuster te maken in de periode na de mid‑2030s, wanneer de emissieruimte verder afneemt en investeringsbeslissingen steeds kapitaalintensiever worden. Door de MSR te versterken als stabiliserend instrument, draagt deze bijsturing bij aan meer prijsstabiliteit en investeringszekerheid binnen ETS I.
Een economisch logische businesscase blijft cruciaal
Industriële bedrijven hebben de afgelopen jaren al aanzienlijke inspanningen geleverd om hun energie‑efficiëntie te verbeteren en hun uitstoot te reduceren. Vandaag is ongeveer 60% van het energieverbruik van Agoria‑leden afkomstig van elektriciteit. De bereidheid om verder te investeren in de transitie is dus duidelijk aanwezig.
Tegelijk staan bedrijven aan het begin van een nieuwe, complexere fase van decarbonisatie. Elektrificatie van processen, carbon capture en het gebruik van groene moleculen brengen grote technologische én economische uitdagingen met zich mee. Niet alle productieprocessen kunnen snel of volledig worden omgeschakeld. Daarom is het essentieel dat het tempo en de werking van ETS afgestemd blijven op de maturiteit van technologieën en de beschikbaarheid van energie‑infrastructuur.
Stabiliteit als hefboom voor investeringen
De aangekondigde Europese bijsturing sluit aan bij een kernboodschap van Agoria: ETS moet een stabiele investeringshefboom blijven. Bedrijven die al vooruitgang hebben geboekt, mogen niet worden afgeremd door plotse schommelingen in koolstofprijzen of door een energiesysteem dat achterop hinkt.
Agoria benadrukt daarbij drie blijvende aandachtspunten:
- Behoud en versterk indirecte emissiecompensatie. Elektrificatie mag niet worden afgestraft door hogere elektriciteitsprijzen. Compensatie blijft essentieel om de overstap van fossiele brandstoffen naar elektriciteit en hernieuwbare energie economisch aantrekkelijk te maken.
- Zorg voor stabiele benchmarks en gratis emissierechten. Voorspelbaarheid is cruciaal, met aandacht voor technologische maturiteit en energie‑beschikbaarheid, zeker voor sectoren met proces‑inherente emissies.
- Zet de marktstabiliteitsreserve actief in als stabiliserend instrument. Waarborg haar beschikbaarheid op lange termijn om buitensporige CO₂‑prijsvolatiliteit te vermijden en investeringszekerheid te behouden.
De Europese aankondiging is een positieve stap vooruit: emissierechten die voorheen via de ‘invalidation rule’ werden vernietigd, blijven behouden om de MSR te versterken. Tegelijk blijven aanvullende maatregelen nodig om het systeem verder te stabiliseren. Ook de vraag hoe hiermee ook extra middelen kunnen worden vrijgemaakt om de industriële transitie en het energiesysteem te ondersteunen, blijft vandaag nog onbeantwoord.
Investeringszekerheid vraagt meer dan één ETS‑ingreep
De Europese Raad maakte recent duidelijk dat klimaatbeleid alleen werkt als het ook investeringszekerheid, competitiviteit en betaalbare energie ondersteunt. Met de nieuwe aankondiging van de Europese Commissie wordt een eerste belangrijke stap gezet om meer stabiliteit en voorspelbaarheid in ETS I te brengen. Die gerichte ingreep beantwoordt aan de oproep van de lidstaten om extreme prijsschommelingen te vermijden en het ETS als investeringsinstrument te behouden.
Maar dit is slechts een begin. Om het ETS echt te laten werken voor de industrie, blijft bijkomende actie nodig: het behoud van indirecte emissiecompensatie, stabiele benchmarks en gratis rechten, en vooral een versnelde uitbouw van netten en betaalbare hernieuwbare energie. Alleen zo kan Europese bijsturing worden vertaald naar concrete investeringen en duurzame industriële groei.
