De Belgische arbeidsmarkt valt stil…
Drie vaststellingen
1. De groei van de Belgische werkgelegenheid is verwaarloosbaar klein
De Nationale Bank van België publiceerde de recente gegevens over de economische groei en de evolutie van de werkgelegenheid. Er werken nu 5,1 miljoen mensen in België. Dat is ondanks de zwakke economische groei, het hoogste cijfer ooit. Maar de groei van de werkgelegenheid is nog nauwelijks dynamisch te noemen.
In het derde kwartaal van 2024 was de groei van de binnenlandse werkgelegenheid op kwartaalbasis nagenoeg nihil (+0,0 %, met een lichte stijging met 1 500 personen). Ten opzichte van de overeenstemmende periode van 2023 steeg het aantal werkenden met 0,2 % of 10 100 personen.
Deze lage groeicijfers steken schril af tegen de evolutie van de werkgelegenheid in 2021, in 2022 en in 2023. Drie jaren waarin de binnenlandse werkgelegenheid met respectievelijk 82000, 95000 en 40000 banen toenam.
2. Werkgelegenheidsgraad stagneert lichtjes boven de 72%
Mede als gevolg daarvan stagneert de werkgelegenheidsgraad (het aantal werkenden in de leeftijdscategorie 20 tot en met 64 jaar). Statbel publiceerde afgelopen week de werkgelegenheidsgraad van het derde kwartaal en kwam uit op 72,3%. De werkgelegenheidsgraad kampeert nu al 10 kwartelen (sinds begin 2022) rond de 72%.
In 2020 hadden we een werkgelegenheidsgraad van 70,0%. In 2021 stegen we naar 70,6% en in 2022 groeiden we naar 71,9%. Vorig jaar, in 2023, klokten we af op een werkgelegenheidsgraad van 72,1%.
De groei van de werkgelegenheidsgraad in 2024 is dus gegroeid aan hetzelfde tempo als de groei van de werkgelegenheid (+0,2%). Dat komt omdat de bevolking van 20 jaar tot en met 64 jaar al 7 kwartaal lang stabiliseert rond 6,77 miljoen Belgen.
Aan het groeiritme van de 7 laatste kwartalen, zouden we pas ... in 2063 een werkgelegenheidsgraad halen van 80%. Hoog tijd dus voor een grondige hervorming van het arbeidsmarktbeleid waarin concurrentievermogen & productiviteitsgroei, opleiding & vorming en activering van de niet-actieve bevolking centraal staan.
3. Aantal openstaande vacatures brokkelt langzaam maar zeker verder af in 2024
Het aantal openstaande vacatures in de technologische industrie klokte in het derde kwartaal van 2024 af op 14290. Iets lager dan in het eerste kwartaal (14580) en het tweede kwartaal (14924) van dit jaar.
In het tweede kwartaal van 2022 telden de technologische industrie 21630 openstaande vacatures. Dat was het absolute record ooit. In 9 kwartalen tijd zijn we dus ongeveer één derde van de vacatures kwijt geraakt. We staan nog wel net boven het historisch gemiddelde van de afgelopen 12 jaar (13970 openstaande vacatures), maar de verwachting is dat we daar eind 2024 of begin 2025 zouden kunnen onder duiken.
Oorzaken en gevolgen
De verminderde dynamiek op de Belgische arbeidsmarkt is het gevolg van de slabakkende economie. Sinds begin 2022 heeft de opeenvolging van negatieve elementen de structurele groeitendens die er in de economie en op de arbeidsmarkt was, stilletjes aan omgebogen: de stijging van de gasprijzen, de galopperende inflatie, de automatische indexering en de uitholling van de loonkostenhandicap, de stijging van de intrestvoeten en last but not least de vertraging van de internationale vraag doordat alle landen door dezelfde crisiselementen werden getroffen.
De zwakke economische situatie in het algemeen en de industriële recessie in het bijzonder mogen echter niet verhullen dat de huidige ontgoochelende barometers op de arbeidsmarkt snel kunnen omslaan wanneer de economische conjunctuur weer aantrekt.
En in een situatie waarin de werkloosheidsgraad laag is en de bevolking op arbeidsleeftijd stagneert, kan dat onmiddellijk leiden tot een forse toename van de openstaande vacatures.
Agoria Ageert
Het zou dus totaal verkeerd zijn om de broodnodige hervormingen op de arbeidsmarkt uit te stellen op basis van de bovenstaande analyse. Integendeel. We kunnen nu maatregelen nemen die, eens de economie weer herstelt, de negatieve effecten van de krapte op de arbeidsmarkt kunnen beperken.In het federaal Memorandum En Route! - Roadmap voor duurzame welvaart van Agoria wijden we een gans hoofdstuk aan voorstellen om de arbeidsmarkt grondig te hervormen. We brengen ze hier graag nog even in herinnering.
#1 Ontwikkel een nieuwe loopbaanvisie
- Integreer alle vormen van alternerend leren, bijscholing en omscholing. Schep meer flexibiliteit tijdens de loopbaan.
- Zorg dat deeltijds werken meer opbrengt. Het totale inkomen uit de combinatie van werk en vervangingsinkomen moet aanzienlijk hoger zijn dan het vervangingsinkomen alleen. Wie deeltijds werk met een vervangingsinkomen combineert, mag het vervangingsinkomen dus enkel pro rata verminderd zien.
- Werken moet meer lonen. Stel maatregelen op om werkenden een hoger netto- loon te geven. Let wel: zonder de loonkosten voor de bedrijven te verhogen.
- Maak daarnaast werk van 2 andere elementen die de drempel om te werken verlagen: (1) terugschroeving van de steun gekoppeld aan de status van werkzoekende (sociaal tarief, vervoerskosten, etc.) en (2) voldoende sociale diensten om te voorzien in kinderopvang voor kinderen tot 12 jaar, zorg voor zieken en zieke ouders, mobiliteit, etc.
- Maak van de gerichte opleidingsinspanning een bepalende factor in het systeem van toekenning en duur van de werkloosheidsuitkeringen, afhankelijk van de opleiding die de werkzoekende volgt. Daarin kunnen mensen die (tijdelijk) werkloos worden, rekenen op een redelijke werkzoekendenuitkering. Naarmate de tijd verstrijkt, worden er gefaseerd extra voorwaarden verbonden aan de uitkering. Die voorwaarden moeten de positie van de ontvanger op de arbeidsmarkt versterken.
- Stopt iemand met zoeken naar werk of met zich te versterken, dan valt ook de uitkering weg: na 2 jaar voor iemand die geen 20 jaar werkervaring kan voorleggen, na 3 jaar voor iemand die wel 20 jaar werkervaring kan voorleggen.
- Zet vanuit de Belgische overheden gezamenlijk en prioritair in op activerende arbeidsmarktmaatregelen. Verkies die maatregelen boven de ondersteuning van passiviteit. Er moet dus een groter aandeel van het bbp uitgaan naar de ondersteuning van activerende maatregelen in vergelijking met de ondersteuning van passiviteit. Agoria denkt daarbij aan de ondersteuning van upskilling en reskilling, het automatisch inschrijven van leefloners bij de arbeidsbemiddelingsdiensten, het stimuleren van interregionale arbeidsmobiliteit, etc.
- Verminder de loonkostenhandicap t.o.v. onze buurlanden aanzienlijk en werk hem op termijn volledig weg (zie hoofdstuk Competitiviteit).
- Zorg dat het proces om werknemers uit het buitenland aan te werven sneller, makkelijker en volledig digitaal verloopt. Dat laatste geldt ook voor de communicatie tussen de autoriteiten en de werkgever of zijn agent. Het contract en de randvoorwaarden moeten garanderen dat onze lonen en levensomstandigheden gerespecteerd worden.
- Zorg dat Belgische werkgevers zich niet meer moeten verantwoorden als ze geen kandidaat hebben gevonden in België en als de buitenlandse kandidaat kan aantonen dat hij over de nodige troeven beschikt.
- Bouw het gemeenschappelijke Working in Belgium-platform voor de behandeling van verblijfsaanvragen verder uit. Maak bij de aanvang van de legislatuur een budget vrij om het platform uit te rollen en te versterken.
- Organiseer economische immigratie naar het voorbeeld van Canada. Baseer het systeem op een blijk van belangstelling en sleutelcriteria zoals formele en informele opleiding, vaardigheden, talenten, ervaring en talenkennis.
- Maak België aantrekkelijker om te werken. De tijd tussen het indienen van een aanvraag en het verkrijgen van een werk- en verblijfsvergunning is sinds 2019 verdubbeld of zelfs verdrievoudigd. Zorg dat België opnieuw tot de top 3 behoort van landen die het snelst vergunningen afleveren.
