Leveringsproblemen en prijsschommelingen juridisch bekeken | Agoria

Leveringsproblemen en prijsschommelingen juridisch bekeken

Afbeelding
Gepubliceerd op 16/07/21 door Bert Spreuwers
Leveringsproblemen en prijsschommelingen komen de laatste maanden vaker voor, onder meer omwille van de coronamaatregelen, de blokkade van het Suezkanaal en de hoge containerprijzen. Die moeilijkheden hebben ook een juridisch kantje, want zowel de leveringstermijnen als de prijzen zijn geregeld in de wet en in contracten. In dit artikel bieden we een antwoord op enkele veelgestelde vragen.

Wat kan ik doen bij leveringsproblemen van mijn leverancier?

De eerste stap is om de afspraken met de leverancier na te kijken. Gelden er vaste levertermijnen of zijn ze slechts indicatief? Beloofde de leverancier een resultaat of moest de leverancier enkel redelijke inspanningen leveren?

Ten tweede kunt u uw leverancier in gebreke stellen, indien de afspraken niet werden nagekomen. De ingebrekestelling moet de leverancier wijzen op de tekortkomingen en een (laatste) kans bieden om ze recht te zetten. Herstelt de leverancier de fout niet tijdig, kan de klant de ontbinding van de overeenkomst vorderen. Dat kan ofwel voor de rechtbank, ofwel buitengerechtelijk indien de overeenkomst met de leverancier die mogelijkheid voorziet.

Ten derde kunt u de leverancier aansprakelijk stellen voor uw schade. In principe staat de aansprakelijke partij in voor alle schade die voorzienbaar was op het moment dat het contract werd aangegaan. Die voorzienbare schade omvat zowel geleden schade als gederfde winst, zowel rechtstreeks als onrechtstreeks. De leverancier kan de aansprakelijkheidsvordering wel betwisten. Zo kan de leverancier overmacht inroepen of zich beroepen op aansprakelijkheidsbeperkingen in het contract (vb. in de overeenkomst, algemene voorwaarden, …).

Kan de leverancier zich beroepen op overmacht?

Dit moet geval per geval beoordeeld worden. Bij die beoordeling moet u rekening houden met zowel de omstandigheden in de praktijk als de toepasselijke juridische regels.

Qua juridische regels zijn zowel de wet als eventuele afspraken tussen de partijen (bv. in contracten of algemene voorwaarden) belangrijk. De wet voorziet namelijk een basisregeling die de partijen kunnen aanpassen en uitbreiden. Overmacht kan dus ook ingeroepen worden indien dit niet wordt geregeld in uw contracten.

Op basis van de wet kunt u overmacht enkel inroepen mits bewijs van de volgende elementen (bewijslast is een belangrijk punt):

  • onvoorzienbare omstandigheden (onvoorzienbaar op het moment van de contractsluiting, dus opletten met nieuwe overeenkomsten);
  • die buiten de wil van de partij plaatsvinden; en
  • de uitvoering van de verbintenis onmogelijk maken (moeilijker, duurder etc. volstaat niet).

De vereiste “onmogelijkheid” wordt strikt geïnterpreteerd. Zo wordt meestal verondersteld dat de uitvoering van de contractuele verplichtingen toch nog mogelijk is, zelfs bij grote moeilijkheden.
 
De gevolgen van de overmacht zijn afhankelijk van de verplichting in kwestie. Indien de overmacht tijdelijk is en de uitvoering van de verplichting slechts tijdelijk verhinderd is (bv. tijdelijk onmogelijk om te leveren), wordt de uitvoering van de overeenkomst enkel opgeschort. De partijen moeten de overeenkomst opnieuw of verder uitvoeren van zodra de overmachtsituatie voorbij is. Indien de overmacht permanent is en de uitvoering van de verplichting definitief verhinderd is (of dit later geen nut meer heeft), kan de overeenkomst beëindigd worden, in principe met terugbetaling etc. opdat de partijen in de situatie komen alsof de overeenkomst nooit werd aangegaan.
 
In hun overeenkomsten kunnen partijen afspraken maken over overmacht en de gevolgen ervan. Zo kunnen partijen voorbeelden van overmachtsituaties opsommen (zodat hierover geen discussie kan bestaan) en bijkomende situaties aanduiden als overmacht, ook al voldoen die niet helemaal aan de wettelijke voorwaarden. Ook qua gevolgen zijn afwijkende afspraken mogelijk. Zo krijgen de partijen soms de mogelijkheid om de samenwerking te beëindigen indien een tijdelijke overmacht situatie lang aanhoudt (bv. langer dan een maand).

Mag een leverancier eenzijdig de afgesproken prijzen wijzigen?  

In principe mag dit niet, want contracten moeten uitgevoerd worden zoals ze werden overeengekomen.

Iedere aanbieder bepaalt vrij de prijzen die hij of zij wilt hanteren. Van zodra de aanbieder een (bindende) offerte aflevert of een overeenkomst aangaat (in ruime zin, ook op basis van algemene voorwaarden, per e-mail, …), ligt de prijs echter vast. Eenzijdige prijswijzigingen zijn ongeldig, toch naar Belgisch recht (kijk dus na welk rechtstelsel van toepassing is op uw contracten). Om die reden is het ook belangrijk om een geldigheidsduur te bepalen in uw offertes, want anders blijft de aangeboden prijs gelden.

Prijsherzieningsclausules zijn wel mogelijk en zijn zelfs aangewezen bij overeenkomsten op langere termijn. De partijen voorzien in hun overeenkomst een formule om de prijzen te herzien, in functie van objectieve parameters (vb. grondstofprijzen of loonkosten). De wet verbiedt wel om de prijsherziening te koppelen aan een algemene index (vb. consumptieprijzenindex). Bovendien moet de prijsherziening beperkt blijven tot 80% van de eindprijs. Agoria beschikt over meerdere formules die aangepast kunnen worden aan uw specifieke situatie.

Daarnaast kan de aanbieder aan de klant vragen om de nieuwe prijzen te aanvaarden. Hoewel de aanbieder toch eenzijdig nieuwe prijzen bepaalt, is het akkoord van de klant nodig alvorens die toe te passen. Dat akkoord kan stilzwijgend zijn. De klant kan de prijswijziging ook afwijzen en zelfs een contractuele fout (of contractbreuk) inroepen indien de aanbieder eenzijdig de prijzen wijzigt.

Wat met prijsstijgingen bij overheidsopdrachten? 

Ook bij overheidsopdrachten is de basisregel dat de prijs onveranderd blijft. Toch heeft de opdrachtnemer twee mogelijkheden om prijsstijgingen door te rekenen.

Ten eerste is het mogelijk dat de opdrachtdocumenten van de aanbesteder een prijsherzieningsclausule bevatten. In dat geval kunt u deze clausule eenvoudigweg toepassen. Bij onderaanneming is het belangrijk dat de prijsherzieningsclausule in de “hoofdovereenkomst” (op basis van de opdrachtdocumenten van de aanbesteder) ook een weerslag moeten vinden in de onderaannemingsovereenkomst.

De aanbesteder is niet steeds verplicht om een prijsherzieningsclausule op te nemen in de opdrachtdocumenten. Ook wordt de opdrachtnemer soms geconfronteerd met gebrekkige clausules die de werkelijke kostprijs niet correct weerspiegelen.

Ten tweede kan de opdrachtnemer de herziening van de overeenkomst vorderen op grond van onvoorzienbare omstandigheden, in dit geval de onverwachte prijsstijgingen, voor zover een aantal voorwaarden zijn vervuld. Om beroep te kunnen doen op dit mechanisme moet de opdrachtnemer onder meer bewijzen dat er sprake is van een ontwrichting van de opdracht in zijn nadeel en dat hij deze niet kon voorzien toen hij de offerte indiende. Wanneer de opdrachtnemer een prijsherziening vraagt, dient hij ook een “zeer belangrijk nadeel” aan te tonen, zoals forfaitair begroot in artikel 38/9 van het KB uitvoering. In elk geval moet de opdrachtnemer de prijsstijgingen melden binnen de 30 dagen nadat de feiten (dus de prijsstijgingen) zich hebben voorgedaan of de opdrachtnemer deze normaal had moeten kennen, anders verliest hij het recht om de herziening te vorderen.

Was dit artikel nuttig?