Hervorming van het auteursrecht: nieuwe Europese richtlijn op komst | Agoria

Hervorming van het auteursrecht: nieuwe Europese richtlijn op komst

Afbeelding
Gepubliceerd op 28/09/18 door Bert Spreuwers
De Europese wetgever werkt aan de hervorming van het auteursrecht. Het Europees Parlement zette een nieuwe stap in die richting door een ontwerptekst voor een "Richtlijn inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt" te aanvaarden. Wat zal er veranderen?

De voornaamste doelstelling van de Europese instellingen is om het auteursrecht aan te passen aan het digitale tijdperk en het toekomstbestendig te maken om technische ontwikkelingen niet te belemmeren. 

Het voorstel bevat 3 belangrijke nieuwigheden, met name:   

  • Een uitzondering voor tekst- en datamining;
  • Een bescherming voor perspublicaties voor digitale toepassingen, aan de hand van een nieuw recht voor uitgevers en een "link tax";
  • Een regeling voor platformen met een "upload filter". 

Hieronder lichten we de nieuwigheden verder toe. 

Wat houdt de tekst- en datamining uitzondering in? 

Onder "tekst- en datamining" verstaat de Europese wetgever iedere "geautomatiseerde analysetechniek waarmee werken en ander materiaal in digitale vorm worden geanalyseerd om informatie te genereren". Om tekst- en datamining te bevorderen, voorziet de ontwerptekst in een uitzondering op het auteursrecht (zie artikel 3). Normaal gezien vereist elk gebruik van een auteursrechtelijk beschermd werk de toestemming van de rechthebbende. De wet kan echter uitzonderingen vastleggen waardoor in bepaalde gevallen die toestemming niet vereist is. In dit geval mag men auteursrechtelijk beschermde werken opvragen en reproduceren voor tekst- en datamining. 

De uitzondering is beperkt en geldt enkel voor wetenschappelijk onderzoek door welbepaalde onderzoeksorganisaties. Het gaat om universiteiten en andere onderzoeksinstellingen die ofwel geen winstoogmerk hebben of hun winsten moeten herinvesteren in wetenschappelijk onderzoek, ofwel een taak van algemeen belang uitvoeren. De EU-lidstaten mogen de uitzondering ruimer toepassen, al heeft de rechthebbende dan wel de mogelijkheid om zich tegen dit gebruik te verzetten (bijvoorbeeld in overeenkomsten, algemene voorwaarden etc.). Er werd voorheen gedebatteerd over een ruimere uitzondering die verplicht zou gelden in alle lidstaten, met minder beperkingen qua doelstelling en begunstigden die er gebruik van kunnen maken, om onderzoek en technologische ontwikkeling te bevorderen. Deze voorstellen werden echter niet aanvaard.  

De bescherming van perspublicaties met betrekking tot digitale toepassingen en de "link tax"

Uitgevers krijgen een nieuw recht toebedeeld inzake digitale toepassingen van hun perspublicaties (zie artikel 11). Men spreekt van een "link tax" of "snippet tax" aangezien online dienstverleners een billijke en evenredige vergoeding moeten betalen aan de uitgevers in ruil voor het gebruik van hun perspublicaties. Het recht geldt ook voor fragmenten, bijvoorbeeld als "teaser" om door te klikken naar de volledige publicatie, maar niet voor losse woorden in combinatie met hyperlinks. 

Juridisch gezien gaat het om een nieuw, naburig recht voor de uitgevers en er wordt niet geraakt aan de bestaande rechten van auteurs en andere rechthebbenden. Het nieuwe recht geldt voor 5 jaar vanaf de verschijning van de publicatie, en zou enkel gelden voor nieuwe publicaties omdat de terugwerkende toepassing uitdrukkelijk wordt uitgesloten. 

Het is de verantwoordelijkheid van de lidstaten om te verzekeren dat de uitgevers een gepast aandeel van deze bijkomende inkomsten krijgen. Vermoedelijk zal dit in de praktijk deel uitmaken van de taken van collectieve beheersvennootschappen. 

De bescherming van auteursrechtelijk beschermd materiaal bij online platformen en de "upload filter"

De richtlijn stelt dat platformen die gebruikers toelaten om auteursrechtelijk beschermde werken te delen, een mededeling aan het publiek doen (zie artikel 13). Die handeling vereist de toestemming van de auteursrechthebbende en de platformaanbieders dragen de verantwoordelijkheid hiervoor. Enerzijds draagt de richtlijn hen op om "billijke en passende licentieovereenkomsten" af te sluiten met de rechthebbenden. Die overeenkomsten moeten voorzien in een regeling van de aansprakelijkheid indien gebruikers beschermde inhoud delen voor niet-commercieel gebruik. Professionele gebruikers behouden wel hun eigen verantwoordelijkheid, of minstens is het niet verplicht om dit op te nemen in de licentieovereenkomsten. Anderzijds zullen de platformaanbieders de uploads moeten filteren, om niet-toegestaan gebruik van beschermde werken tegen te gaan.  

Ook indien er geen licentieovereenkomst wordt afgesloten, biedt de ontwerptekst bescherming aan de auteursrechthebbenden. Zij kunnen namelijk niet worden verplicht om dergelijke overeenkomst aan te gaan. Ten eerste voorziet de richtlijn in een verplichte samenwerking tussen de platformaanbieders en de rechthebbenden om het gebruik van niet-gelicentieerde inhoud te vermijden, terwijl toegestaan gebruik van werken niet mag worden gehinderd. Ten tweede moeten de platformaanbieders ook klacht- en schadevergoedingsmechanismen instellen, waarbij de klachten onverwijld moeten worden behandeld en door mensen moeten worden beoordeeld. 

Wat met de bestaande wetgeving inzake auteursrechten? 

De nieuwe richtlijn zal het huidig juridisch kader aanvullen en zal de bestaande wetgeving niet beïnvloeden, tenzij de richtlijn dit uitdrukkelijk anders stelt. Het opzet is om de wetgeving van de lidstaten inzake auteursrechten verder te harmoniseren en voort te bouwen op eerdere wetgeving, met een focus op digitaal en grensoverschrijdend gebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal. 

Wat zijn de volgende stappen?  

Het Europees Parlement heeft een voorstel van de Europese Commissie eerst geamendeerd en vervolgens aanvaard. De ontwerptekst en een overzicht van de amendementen van het Europees Parlement vindt u hier.  

Nu begint de zogeheten "trialoog" of "triloog" met informele ontmoetingen tussen vertegenwoordigers van het Europees Parlement, de Europese Commissie en de Raad. Daarbij beoogt men een voorlopig akkoord over een ontwerptekst die aanvaardbaar is voor zowel het Europees Parlement als de Raad. Deze ontmoetingen zijn gepland voor de volgende maanden en een akkoord wordt verwacht tegen eind 2018 of begin 2019, omdat het huidig ontwerp niet veel afwijkt van een eerdere ontwerpversie van de Raad. 

Eens een richtlijn wordt aanvaard en gepubliceerd, is het aan de EU-lidstaten om de nieuwe regels om te zetten in het nationaal recht. Dit moet gebeuren binnen de termijn die de richtlijn oplegt en in het huidig ontwerp is voorzien in een omzettingstermijn van 12 maanden. 

Was dit artikel nuttig?