BelgiŽ zit in een bevoorrechte positie voor ManuTech start- en scale-ups. Dat blijkt uit een gloednieuwe studie van Agoria en Sirris over het ManuTech start-up landschap in BelgiŽ en Europa. Waarom doet dit sommigen de wenkbrauwen fronsen? En wat moeten we doen om die unieke kans met beide handen te grijpen? Voor meer tekst en uitleg gingen we even langs bij Ben Van Roose, Head Manufacturing Industries bij Agoria en Omar Mohout, Entrepreneurship Fellow bij Sirris.


Het start- en scale-up ecosysteem zit al langer in het vizier van Agoria en Sirris. Sirris verricht sinds vijf jaar onderzoek en verzamelde ondertussen data van een duizendtal bedrijven. Voldoende om heel wat trends uit af te leiden en om een benchmark te creŽren om BelgiŽ te kunnen vergelijken met andere Europese landen. Ook Agoria zet samenwerkingen op tussen start-ups en grote en kleine bedrijven rond verschillende onderwerpen. De grote focus ligt op de ManuTech (digitale start- en scale-ups die actief zijn in de manufacturing), dat zit tenslotte in het dna van de sectorfederatie. De kennis van het landschap van Agoria en de data die Sirris heeft opgebouwd is nu samengebracht en heeft geresulteerd in een innovatieve studie: het Manufacturing Tech Report.

Laten we starten met het einde. Wat zijn de belangrijkste conclusies?

Omar: Kort gezegd, we boksen onder ons gewicht. In Europa maar ook in BelgiŽ. Dat betekent ook dat de kloof tussen de talk over Industry 4.0 in Europa versus de walk/realiteit heel groot is.

Ben: We hebben ook te maken met een oudere technologie. De nieuwere technologieŽn halen meer op, denk maar aan de FinTech (FinanciŽle wereld) of de MadTech (Marketing en advertising). Die zijn populairder en hebben een hoger sex appeal. Met de ManuTech verliezen we wat plaatsen ten opzichte van die nieuwe.

Omar: De maakindustrie is nochtans een belangrijke backbone voor onze maatschappij. Maar wij hebben het probleem dat we niet voldoende innoveren.

"We moeten ons niet focussen op Fintech. It's not going to happen, we worden geen financieel centrum. We zijn geen New York, Londen, Hongkong, Dubai of Singapore. Maar voor de ManuTech kunnen we wťl het Hongkong zijn. Dat is een opportuniteit die we te weinig zien."

Omar Mohout, Entrepreneurship Fellow bij Sirris


De nood is hoog om ManuTech nieuw leven in te blazen, zo blijkt ook uit het rapport. Wat moet er volgens jullie gebeuren om innovatie aan te wakkeren?

Ben: In de eerste plaats willen we awareness creŽren. Ondanks alle doemberichten gaat de maakindustrie een mooie toekomst tegemoet. De ManuTech zal hierin een grote rol spelen. Ik ga volledig akkoord met Omar wanneer hij zegt dat een goede maakindustrie de backbone is van een gezond economisch weefsel. En dat daar dus ook toekomst ligt voor eender welk bedrijf dat daarin wil investeren als start-up. Anderzijds moeten ook bedrijven, maar ook overheden bewust gemaakt worden dat de start-ups een voordeel hebben voor hen. Start-ups zijn zeer wendbare bedrijven en werken met flexibele medewerkers. Er zijn zoveel innovatieve spelers in de markt die moeten instappen in dat verhaal. Er is nog zoveel potentieel.

Omar: Dat is absoluut juist. De 'blauwe banaan' illustreert dit mooi. Die begint in het zuiden van Engeland, gaat over BelgiŽ, Luxemburg, Nederland, Duitsland, Zwitserland en het noorden van ItaliŽ. Dit is het rijkste industriŽle weefsel met het hoogste inkomen ter wereld. Alles komt daar samen. Als jonge B2B ManuTech start-up kan je geen betere locatie vinden. Dat is een opportuniteit die men te weinig ziet omdat het niet sexy genoeg is of omdat er niet voldoende awareness gecreŽerd wordt over het potentieel van de maakindustrie.

Anders dan in Silicon Valley, zijn de start-ups in Europa voor twee derden B2B-gericht. Voor ManuTech liggen de cijfers nog hoger en binnen Europa is BelgiŽ het grootste 'B2B-land'. Voor de maakindustrie zijn BelgiŽ en Europa the place to be. Dat is ook een boodschap voor jonge ondernemers: hier liggen de opportuniteiten. Je moet niet naar de VS of AziŽ, it's happening here.

De andere kant is dat de maakindustrie zelf moet veranderen. Ik las in De Tijd dat Barco gaat veranderen in een softwarebedrijf. Dat was honderd jaar lang een klassiek hardware bedrijf. Vandaag richten ze zich op software. Wel, dat is juist wat die jonge bedrijven aanbieden aan de maakindustrie: digitalisatie. Dus daar zit zeker een opportuniteit om samen te werken.

Ten slotte heb je ingrediŽnten nodig om te koken, en dat kost geld. Dus moeten we zorgen dat er meer middelen gaan naar dat type bedrijven.

Is de funding niet net een probleem in BelgiŽ?

Omar: Dit moeten we even in perspectief zettenÖ de laatste dertig jaar is er in BelgiŽ ongeveer 3 ŗ 3.5 miljard naar jonge innovatieve bedrijven gevloeid. Uber, het archetype onder de start-ups, heeft op z'n eentje 21 miljard opgehaald. Eťn bedrijf heeft 7 keer meer opgehaald dan het volledig ecosysteem in BelgiŽ op 30 jaar tijd. In de vaart der start-ups, is dat een druppel op een hete plaat. Dat is onbegrijpelijk voor een rijk land als BelgiŽ. Alle kaarten liggen op tafel maar je moet alle ingrediŽnten kunnen samenbrengen als je wil koken.

"We hebben knowhow, die kan aangescherpt worden door braingain en intelligente migratie. Daar moeten we op blijven inzetten. Vanaf het moment dat het hier pure assemblage wordt en geen eigen ontwikkeling meer is de uitdaging veel groter. Ook dat is het belang van de maakindustrie."

Ben Van Roose, Head Manufacturing Industries bij Agoria

Ben: Kijk naar de investering van de laatste 2,5 jaar in Europa en je ziet dat BelgiŽ helemaal onderaan bengelt. We komen niet in de buurt van de Scandinavische landen, Frankrijk of Duitsland. Die laatste twee hebben natuurlijk hun volume mee. Maar Finland, dat kleiner is dan BelgiŽ, doet het 4 keer zo goed als BelgiŽ. Er is nog veel marge.

Omar: Hier ligt ook een rol voor de overheid in BelgiŽ, zowel in Brussel, Vlaanderen als WalloniŽ. Een van de meest actieve investeerders is de overheid. Maar de gap is er nog altijd. We moeten ervoor zorgen dat er effectief meer middelen gaan naar alle bedrijven. Zeker naar ManuTech, want die hebben een unieke positie in Europa. We moeten ons bijvoorbeeld niet focussen op Fintech. It's not going to happen, we worden geen financieel centrum. We zijn geen New York, Londen, Hongkong, Dubai of Singapore. Maar voor de manufacturing kunnen we wťl het Hongkong of het Londen zijn. Dat is een opportuniteit die we te weinig zien.

Het is belangrijk om de maakindustrie in BelgiŽ te houden maar dat is moeilijk door onder andere de loonkost, zeker in vergelijking met Zuid- en Oost-Europa. Hebben wij in BelgiŽ niet net het grote voordeel van de knowhow op vlak van de nieuwe technologieŽn?

Ben: Het behoud van de maakindustrie is hier een noodzaak. Agoria en Sirris begeleiden bedrijven †met het Made Different-programma en de Factories of the Future, net om ze hier te houden. Daarin maken we nog een onderscheid tussen bedrijven die een eigen ontwikkeling hebben en bedrijven die puur assemblage doen. Die laatste hebben een dubbele uitdaging. Omdat ze geen eigen product hebben, staan ze daardoor minder sterk. Willen we die hier houden, moeten we zwaar inzetten op processen. De lifecycle van een voertuig bijvoorbeeld is zeven jaar. Als je de berekening maakt met ťťn euro verschil in loonkost over zeven jaar, over alle auto's die van de band rollen, dan kom je snel aan een verschil van maar liefst 100 miljoen euro.

Anderzijds hebben bedrijven die eigen ontwikkeling doen het voordeel van de sterkte van hun eigen product. En als start-up heb je zo'n bedrijven nodig die nieuwe uitdagingen en innovaties doen op ontwikkelingsgebied.

Omar: ik kan alleen maar versterken wat je vertelt, Ben. Wat mensen niet beseffen is dat de middenklasse staat met de maakindustrie. Het afkappen van de maakindustrie is het afkappen van de middenklasse en dat is gevaarlijk voor de maatschappij. Werknemers uit de maakindustrie verdienen goed hun boterham, ook als arbeider. Het punt dat ik wil maken is dit: op de hele loonkost moeten we niet blijven hameren. Ja, we moeten competitief zijn, maar het mag geen race to the bottom worden. Integendeel. Door het verschil in loonkost zijn we verplicht om te innoveren en te automatiseren. En dat je eigenlijk beter moet doen dan al de rest. In Vietnam kost iemand je 100 dollar per maand en is er geen enkele incentive om te automatiseren. Dat is dus een opportuniteit om te innoveren. Dat is ook de toon van het rapport, dat we daarop enorm kunnen vooruitgaan. De loonkost kan problematisch zijn, in termen van Europa en de buurlanden, akkoord. Maar het gebruik het als hefboom om te innoveren en in te zetten op die toegevoegde waarde.

Ben: We hebben de knowhow in BelgiŽ en het is ook belangrijk om die hier te houden. Neem nu Daikin, wereldleider op vlak van warmtepompen en een grote internationale groep. Wat zij doen, is de knowhow naar hier halen, onder andere uit India. Ze vliegen die mensen over naar hier. Ze worden hier lokaal tewerkgesteld omdat het belangrijk is dat de kennis hier blijft. Ook als strategie, binnen dergelijke grote groep is het een extra troef als je R&D en productie zo veel mogelijk bij elkaar kan houden, je wil de twee niet scheiden. We hebben knowhow, die kan aangescherpt worden door braingain en intelligente migratie. Daar moeten we op blijven inzetten. Vanaf het moment dat het hier pure assemblage wordt en geen eigen ontwikkeling meer is de uitdaging veel groter, dat is ook het belang van de maakindustrie.

Omar: De VS zijn in de jaren '90 begonnen met de verhuis naar China. Nu zie je dat ze alles willen terug brengen. Maar de research en de opleidingen zijn verdwenen. Eens je dat ecosysteem verliest, is het zeer moeilijk om het herop te bouwen. Het behouden van de kennis is extreem belangrijk. Dat mag je niet onderschatten.

Welke rol spelen start- en scale-ups in de ontwikkeling en digitale transformatie van maakbedrijven?

Omar: Dankzij grote bedrijven die transformeren, hebben start-ups kansen gekregen. En dankzij start-ups zijn die grote bedrijven innovatief. De wisselwerking tussen start-ups en grote bedrijven is enorm.

Ben: De vergelijking die Omar maakt in zijn boek over Corporate venturing is heel sprekend. Het is een mooi beeld van een vloot, een moederschip met kleinere wendbare (speed)bootjes errond. Laat ze hun eigen ding doen en ontwikkelen, met de coaching van het moederschip. Zo kun je honderden voorbeelden vinden van bedrijven die op die manier samenwerken.

Omar: We zitten in een omgeving waar alles steeds sneller gaat. De technologieŽn ontwikkelen zich zeer snel: IoT, met 20 variaties, 3D printing, Artificial IntelligenceÖ Er is geen enkel bedrijf die alle mogelijke bedrijfsmodellen en technologieŽn kan uitproberen. Er is meer kennis buiten uw bedrijf dan binnen uw bedrijf. En als je niet alles zelf kunt doen, ligt het antwoord in samenwerken. Dat kan co-creatie zijn, een overname, klantenrelatieÖ dat is de essentie van waar we naartoe gaan. De bedrijven beseffen dat ook meer en meer. Die hele grote, langzame tankers, met alle respect, maken gebruik van snelle wendbare bootjes die een bepaald probleem komen oplossen. Pick-it bijvoorbeeld, die werken aan robots en exporteren naar China. Een klein bedrijfje uit Heverlee, begot, dat helpt om robots slimmer te maken in China. Kan tellen qua validatie. En het is niet omdat de grote bedrijven minder slim zijn, minder middelen hebben of minder ideeŽn. Ze zijn gewoon niet zo wendbaar. En die kleintjes zijn dat net wel. Die combinatie van wendbaarheid en de robuustheid van de grote bedrijven is een fantastische combinatie en opportuniteit.

Ben: Naast de grote bedrijven zijn er ook veel kleinere kmo's die samenwerken met start-ups. Daar vallen ook veel opportuniteiten te rapen voor beide partijen op vlak van co-creatie of het verfijnen van de uiteindelijke proof of concept.

Omar: Dat moeten we inderdaad benadrukken: we zijn een kmo-land met kmo's die super zijn in hun specifieke niche en daar 'hidden champions' zijn. Renson bijvoorbeeld wil zijn systemen slimmer maken met het IoT. Daarvoor hebben ze het Gentse bedrijf Openmotics uit Gent overgenomen. Een overname is ook een manier van samenwerken. Dit toont aan dat ook die kmo's daar steeds meer naar kijken. Dat is belangrijk, want het is de ruggengraat van onze economie.

Ben: Dit is een voorbeeld van een overname, maar er zijn ook legio voorbeelden van samenwerking en co-creatie tussen start-ups en kmo's.

Omar: Klopt! Maar het is eigen aan de Belgische cultuur om bescheiden te zijn. Dat siert ons heel dikwijls, maar het beperkt ons ook enorm. Wat een Yazzoom of een Robovision doen, dat is wereldnieuws. In hun branche is dat top of the bill. Als we in Amerika zouden zijn, zou iedereen dit weten. Maar hier hoor je daar heel weinig van.

"Het zit in onze cultuur dat we niet veel uitpakken met onze verwezenlijkingen en dat we daarmee het imago van onze maakindustrie niet voldoende uitdragen. Maar kijk naar het Made different verhaal, dat wordt nu uitgedragen in Europa omdat het net zeer succesvol is."

Ben Van Roose, Head Manufacturing Industries bij Agoria

Ben: Het zit in onze cultuur dat we er niet veel mee uitpakken en dat we daarmee het imago van onze maak- of andere industrie niet voldoende uitdragen. Maar kijk naar het Made different verhaal, dat wordt nu uitgedragen in Europa omdat het zeer succesvol is.

Omar: We mogen wat meer trots zijn op onze jonge en minder jonge bedrijven.

Wat ook opvalt is dat Duitsland en de Scandinavische landen er met kop en schouders bovenuit steken. Is de ambitie om aan te sluiten?

Ben: Natuurlijk moet het onze ambitie zijn om daarbij aan te sluiten. De macht van het getal is ťťn ding. Het is fijn vast te stellen dat Antwerpen in Europa de achtste plaats bekleedt voor het aantal deals dat gesloten wordt. Dat is al mooi, maar het zou nog mooier zijn om gelijk te komen met de Scandinavisch landen. Ook de overheid moet dit ambiŽren. Er staan al mooie projecten op touw, zoals Scaleup.Vlaanderen en er zijn ook een reeks privť-initiatieven zoals o.a. BEyond. Maar de overheden mogen nog meer uit de pijp komen.

"Ik zie niet in waarom we niet zouden kunnen aansluiten bij de Scandinavische landen. Als dat geen ambitie is, zou ik zeer teleurgesteld zijn. Je moet niet groot zijn om groots te zijn."

Omar Mohout, Entrepreneurship Fellow bij Sirris

Omar: Helemaal mee eens. Ik zie niet in waarom we niet zouden kunnen aansluiten bij de Scandinavische landen. Als dat geen ambitie is, zou ik zeer teleurgesteld zijn. Je moet niet groot zijn om groots te zijn.

Welke aanbevelingen hebben jullie voor overheid, ondernemers en stakeholders?

Ben: Durf er voor gaan met alles wat met ManuTech te maken heeft, dit is een oproep aan zowel de jeugd, studenten, scale-ups, onderzoekscentra, universiteiten als naar de maakbedrijven, de grote, de kleine. Blijf geloven in de uitdagingen, de mogelijkheden voor co-creatie en samenwerking met ManuTech start- & scale-ups en laat hen hun eigen identiteit. En voor de overheid herhaal ik graag wat Omar net zei: het is al goed, maar er is niet veel meer nodig om beter te zijn, om het Hongkong voor Manutech te worden. Wij hebben fantastische onderzoekscentra, er is hier al zo veel aanwezig en we moeten er nog meer durven op inzetten.

Omar: De beleidsmakers moeten duidelijke keuzes maken. Je kunt niet op alle vlakken winnen. Er zijn bepaalde zaken waar we sterk in zijn, denk aan manufacturing of gezondheidszorg, en daarin moet je gaan investeren. Nogmaals, ik spreek niet over enorme bedragen. Zoals ik daarjuist aanhaalde: het hele ecosysteem haalde 3.5 miljard euro op over 30 jaar tegenover Uber dat goed is voor 21 miljard. Waar spreken we dan eigenlijk over?

We moeten ook de awareness versterken dat de middenklasse afhangt van de maakindustrie en de kenniseconomie. Neem de dienstensector, bijvoorbeeld een McDonaldsjobÖ deze jobs zullen geen middenklasse creŽren, maar nieuwe armoede. De middenklasse is extreem belangrijk voor elke maatschappij. De twee pijlers hiervoor zijn de maakindustrie en de kenniseconomie. 1+1=4. De nieuwe 3 is 4.

Download het Manufacturing Tech Rapport

De maakindustrie is in volle transformatie. Maakt u van deze uitdaging een opportuniteit en wil u aan de slag rond belangrijke doorbraakdomeinen? Via deze Manufacturing Community komt u alles te weten over de diverse bouwstenen, zij die u reeds voorgingen en het eco-systeem waartoe u toegang hebt. Ga naar de Manufacturing Community: https://www.agoria.be/manufacturingcommunity/