Wat als het stroomtekort de komende winter zorgt voor stroomonderbrekingen in uw bedrijf? Wat kan en moet u doen ingeval een geplande of ongeplande onderbreking? Deze Q&A analyseert en verduidelijkt.


Eerst en vooral dient een onderscheid gemaakt te worden tussen enerzijds onderbrekingen die gepland zijn in het kader van het afschakelplan (en die zich voordoen ten gevolge van manueel ingrijpen) en anderzijds ongeplande onderbrekingen die automatisch, zonder menselijk ingrijpen, plaatsvinden ter beveiliging van het elektriciteitsnetwerk. De geplande onderbrekingen zullen op voorhand worden aangekondigd, maar voor ongeplande onderbrekingen is dit uiteraard niet het geval. 

Hierna vindt u een analyse van de mogelijke gevolgen van deze onderbrekingen voor de tewerkstelling van uw personeel op basis van de geldende regelgeving.

Geplande stroomonderbrekingen 

Kan ik de dag dat de stroomonderbreking zich voordoet mijn mensen naar huis sturen?

Dit kan niet zomaar, omdat u wettelijk als werkgever verplicht bent uw personeel tewerk te stellen. 

Kan ik mij dan niet beroepen op overmacht?

Dat hangt er van af.

Overmacht veronderstelt dat zich een plotse, onvoorzienbare gebeurtenis voordoet. De vraag rijst dan of de aankondiging van een stroomonderbreking korte tijd vooraf, het plotse en onvoorzienbare karakter van deze gebeurtenis al dan niet opheft. 

Is het antwoord op deze vraag ja, dan zou men zich niet kunnen beroepen op overmacht. Is het antwoord negatief, dan zou men wel overmacht kunnen inroepen (zie verder. ongeplande onderbrekingen). 

Moet ik loon betalen voor de "verloren uren"?

Ja. Een werknemer die wegens een oorzaak onafhankelijk van zijn wil, het werk waaraan hij bezig was niet kan voortzetten, heeft recht op betaling van het loon dat hij zou gekregen hebben indien hij zijn dagtaak normaal had kunnen volbrengen. Dit is een toepassing van het zgn. gewaarborgd dagloon. 

Kan ik mijn werknemers vragen om de verloren uren later in te halen?

Als dit impliceert dat overuren moeten worden gepresteerd, dan kan dit enkel binnen het wettelijk kader van de Arbeidswet. Hou er rekening mee dat het presteren van overuren, een (bijkomende) financiële impact heeft wegens de verplichting tot betaling van een overurentoeslag. 

Kan ik mijn werknemers tijdens de stroomonderbreking ander werk laten uitvoeren?

Als het gaat om werkzaamheden die in het verlengde liggen van de werknemer zijn functie moet dit kunnen. Zo zou u aan een productiemedewerker kunnen vragen om tijdens de stroomonderbreking onderhoudswerkzaamheden (opkuis,…) uit te voeren of een inventaris van productiegoederen op te maken. 

Heel wat individuele arbeidsovereenkomsten bevatten trouwens een clausule waarin de werkgever zich het recht voorbehoudt om de werknemer ook andere, passende taken op te dragen buiten zijn eigenlijke functie. 

Kan ik mijn werknemers verplichten om op de dag van de geplande stroomonderbreking verlof/inhaalrust te nemen?

Om te vermijden dat werkuren verloren gaan, zou u uw werknemers kunnen vragen om op de dag van de geplande stroomonderbreking een dag of een halve dag vakantie op te nemen, of inhaalrust voor gepresteerde overuren. Dit kan evenwel enkel op vrijwillige basis. 

Niet-geplande stroomonderbrekingen 

Als zich tijdens de werkdag ongeplande stroomonderbrekingen voordoen, kan er sprake zijn van overmacht. Hier wordt u immers geconfronteerd met een plotse, onvoorzienbare gebeurtenis, waaraan zowel werkgever als werknemer geen schuld heeft. 

Wanneer de stroomonderbreking het uw personeel volledig onmogelijk maakt om verder te werken is er wel degelijk sprake van overmacht; wordt het werken echter enkel bemoeilijkt, maar daarom niet onmogelijk, dan gaat het niet om overmacht. 

Overmacht is juridisch gesproken een grond tot schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst (artikel 26 Arbeidsovereenkomstenwet). Als werkgever bent u dus ontslagen van uw verplichting tot tewerkstelling. 

Ben ik dan ook ontslagen van mijn verplichting tot betaling van loon?

Neen. Een werknemer heeft recht op gewaarborgd dagloon wanneer hij ten gevolge van de stroomonderbreking hetzij zijn werk niet kan beginnen, hetzij het werk waaraan hij bezig was, niet kan voortzetten. 

En wat dan met tijdelijke werkloosheid?

Volgens de huidige regels komt de eerste dag van de overmacht waarvoor gewaarborgd dagloon verschuldigd is, niet in aanmerking voor tijdelijke werkloosheid. Werknemers kunnen nu maar tijdelijk werkloos gesteld worden op grond van overmacht voor een volledige arbeidsdag (zoals bepaald in het arbeidsreglement). Het is dus niet mogelijk hen tijdelijk werkloos te stellen voor een halve dag indien zij normaal een hele dag werken. 

Wanneer ten gevolge van een ongeplande stroomonderbreking het werk in uw onderneming voor meerdere dagen dient gestaakt te worden, dan kunt u een aanvraag voor toepassing tijdelijke werkloosheid wegens overmacht indienen bij het bevoegde werkloosheidsbureau van de RVA. 

De toepassing is echter geen automatisme: de directeur van het werkloosheidsbureau van de RVA neemt voor elke aanvraag afzonderlijk een beslissing, eventueel na de werkgever uitgenodigd te hebben of na een controleonderzoek. Bij een positieve beslissing kan de regeling tijdelijke werkloosheid toegepast worden zowel voor arbeiders als voor bedienden. 

In een eerdere nota (oktober 2014) geeft de RVA weer in welke gevallen er daadwerkelijk een beroep kan gedaan worden op tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. 

Wanneer door de onderbreking één of meer volledige dagen niet gewerkt kan worden, kunnen de getroffen werknemers tijdelijk werkloos worden gesteld. Deze mogelijkheid staat open bij zowel ongeplande als geplande stroomonderbrekingen. Het feit dat in dit laatste geval de onderbreking reeds enkele dagen op voorhand werd aangekondigd, belet voor de RVA niet dat het om overmacht gaat, indien de werkgever kan aantonen dat hij niet meer de nodige maatregelen kon treffen om het personeel verder tewerk te stellen. 

Bij wijze van voorbeeld wordt het geval aangehaald waarbij een stroomonderbreking wordt aangekondigd van 17u tot 20u, en de werkgever de werknemers van de middagploeg, die normaal om 14u begint te werken, verwittigt dat ze niet kunnen komen werken. De getroffen werknemers kunnen voor deze dag tijdelijk werkloos worden gesteld wegens overmacht, op voorwaarde dat ze niet aan hun dagtaak begonnen zijn. 

Voor de RVA kan de werkgever voor het invoeren van de tijdelijke werkloosheid uitgaan van de aangekondigde stroomonderbreking, zelfs indien achteraf zou blijken dat er toch geen afschakeling is geweest en dat de werknemers hadden kunnen werken.

De overmacht kan trouwens niet alleen op de periode van de aangekondigde stroomonderbreking betrekking hebben, maar eventueel ook op de voorafgaande en daaropvolgende periode, voor zover de werkgever kan aantonen dat de productie redelijkerwijs niet kan opgestart of hervat worden. Denken we bijvoorbeeld aan het geval van een tewerkstelling in de vijfdagenweek, met een aangekondigde afschakeling op donderdag, waardoor de productie niet voor een dag kan hernomen worden wegens de te hoge kosten. 

Verder neemt de RVA ook een standpunt in over het geval waarbij de onderneming niet ligt in een gebied waar de elektriciteit wordt afgeschakeld, maar de werknemer door zo een gebied moet passeren om op het werk te geraken. 

De werknemer die in die situatie niet op het werk toekomt, of zich niet naar het werk heeft begeven (omdat de geplande stroomonderbreking op voorhand is aangekondigd) – en geen recht heeft op gewaarborgd dagloon, aldus de RVA - kan voor deze dag tijdelijke werkloosheid wegens overmacht aanvragen, indien hij kan aantonen dat hij niet op het werk kon geraken (bijv. geen eigen wagen, geen mogelijkheid tot carpooling,…). 

Na een eventuele update van deze nota door de RVA zal blijken of deze stelling nog steeds wordt aangehouden. Wellicht zullen de basisprincipes onveranderd blijven. Na telefonisch contact bleek dat de dienst reglementering dit nog moet bekijken. Indien nodig, houden wij u op de hoogte van eventuele wijzigingen. 

Voor de volledigheid kan er nog op gewezen worden dat een beroep op tijdelijke werkloosheid wegens "technische stoornis" in het kader van de huidige reglementering uitgesloten is, aangezien dit veronderstelt dat de technische stoornis zich voordoet binnen de onderneming, terwijl de ongeplande stroomonderbreking uiteraard een externe factor is. 


Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de "first points of contact" in uw regio:

  • Antwerpen-Limburg
  • Brussel - Brabant
  • Oost- en West-Vlaanderen