10 jaar geleden stond innovatie in een industriŽle omgeving gelijk met technologie. Maar volstaat dit nog om complexe uitdagingen in een snel veranderende wereld aan te pakken, zoals de transitie weg van een lineair economische model van nemen-maken-wegwerpen naar een circulaire economie?


De informatie in dit artikel is gebaseerd op de ervaringen die onze bedrijven deelden in het kader van Circular Economy Connect & Circular Bytes.

We moeten uiteraard werken aan materialen die we meermaals kunnen gebruiken zonder dat ze degraderen, aan slim ontworpen & geconnecteerde producten, aan nieuwe productiemethoden zoals 3D-printen, en aan betere sorteer- en recyclagetechnieken. Maar technologisch kan er al veel. Innovatie gaat niet enkel over producten, maar ook over business modellen of marktbenaderingen. Klanten zitten namelijk niet langer te wachten op producten, maar op oplossingen.

Dit vergt het juist combineren van kennis en het opzetten van een lerende organisatie. Circulaire innovatie is niet het monopolie van de R&D afdeling en is pas mogelijk als een hele organisatie zich engageert. Bovendien is er samenwerking in de keten nodig. Circulair word je niet in je eentje. Toeleveranciers en klanten zijn betrokken, verdelers en installateurs, maar ook logistieke dienstverleners en financierders.

Impulsen voor niet-technologische innovatie in en tussen ondernemingen

  • Stimuleer informele interactie tussen medewerkers. De babbel aan de koffiemachine draagt vaak meer bij tot de nieuwe ideeŽn dan de managementvergadering. Bied medewerkers voldoende tijd om zelf te bepalen wat er gedaan wordt. Zo vond Google zijn Gmail uit. Haal er ook mensen bij die je normaal niet zou vragen. Juist de mix van benaderingen leidt tot nieuwe inzichten.
  • Maak de handen vuil. Het is zoals met een auto leren rijden of leren zwemmen. Het kan nuttig zijn om je in te lezen en de zaken op voorhand te bestuderen, maar het leerproces begint pas echt wanneer je het gaat doen. Experimenteer en durf (berekende) fouten maken.

MudJeans wordt met 'Lease a Jeans', een spijkerbroek die je niet koopt, maar waarvoor je een abonnement afsluit, beschouwd als circulaire koploper. Alleen bracht dit initieel niet op wat ze hoopten. In plaats van te stoppen hebben ze het leasemodel vereenvoudigd, en dat leverde nieuwe klanten op.

  • Kom tot onderling overeengekomen en begrepen doelstellingen en zorg ervoor dat† beoordelings- en beloningsystemen in je onderneming niet haaks staan op het gewenste gedrag.

Neem het verhaal dat Agfa Graphics met ons deelde tijdens Circular Economy Connect. Agfa verkoopt niet langer aluminium printplaten, maar leent ze uit aan grote drukkerijen op een 'pay-per-use' basis, en haalt ze achteraf na gebruik terug. Daardoor kunnen ze het hoogwaardige aluminium waarmee de platen gemaakt worden recupereren en opnieuw gebruiken voor de productie van printplaten. Alles was klaar: een partner voor de omgekeerde logistiek, de prijssetting & methode voor facturatie, etc. Maar toch kwam het 'printplaat-als-een-dienst' model initieel niet van de grond. Eťn van de redenen daarvoor was dat de verkoopafdeling nog steeds werd beoordeeld & beloond op de basis van het volume verkochte printplaten. Er was voor hen dus geen stimulans om het nieuwe 'pay-per-use' model, waarin geen printplaten verkocht worden, aan te bieden aan klanten. Dit heeft niks te maken met de individuele intenties van de verkopers, maar met het groter plaatje waarin ze opereren. Met een aangepaste organisatie van de sales, wordt in Europa ondertussen 40% van de aluminium printplanten van Agfa geleaset in plaats van verkocht!

  • Ga stap voor stap. Natuurlijk kunnen zogenaamde 'disruptieve' vernieuwingen nodig zijn, maar de dagelijkse innovaties zijn ook belangrijk.
  • Zoek inspiratie en praat met andere bedrijven, ook buiten de sector, om ideeŽn op te doen. Delen wat circulaire koplopers al uitgedacht hebben, laten zien wat al kan, het wordt nog te weinig bewust georganiseerd in of tussen ondernemingen.
  • Vind partners voor je circulaire avontuur. Bouw daarbij verder op bestaande goede relaties. Ketensamenwerking vraagt om vertrouwen en transparantie en die zijn er sneller bij mensen die je kent. Ga als maakbedrijf een samenwerking aan met een loyale leverancier om het productontwerp te verbeteren, zoek een trouwe klant die wil experimenteren met 'product-als-een dienst', verken of een gekende onderaannemer die ervaring heeft met het servicen van je producten ook aan remanufacturing kan gaan doen, etc.

Tapijttegelproducent Interface heeft een product-dienstmodel waarbij, als de klant toe is aan een nieuwe vloer, wordt bekeken welke tapijtegels na reiniging herbruikbaar zijn in het nieuwe ontwerp of bij een andere klant. Toen Interface zijn leaseconcept introduceerde, kwam het niet van de grond omdat de tapijttegel niet als een product met een restwaarde werd gezien. Toch is Interface erin geslaagd door samenwerking met onderhouds- en installatiebedrijven in de keten een nieuw businessmodel te ontwikkelen waarbij met diensten waarde wordt gecreŽerd. Niet de tapijttegel maar de dienst staat centraal, uitgedrukt in een inspirerende werkplek en gezond binnenklimaat.†

  • Maar verbreed je horizon ook. Soms zit de oplossing bij een onverwachte partner. Thomas Rau, architect en circulaire economie goeroe, vertelt graag deze anekdote:

Er moest in een circulair bedrijfsgebouw van Aliander een nieuwe staalconstructie komen: 6.500 m≤ dak uit staal. Ze hebben aan staalbedrijven gevraagd: kunt u dit voor ons maken? Maar het verdienmodel van een staalbedrijf isgebaseerd op facturatie per gewicht.† Innovatieve oplossingen die †minder staal bevatten maar meer arbeid vergen, komen hier dus niet zo snel aan de oppervlakte.. Uiteindelijk zijn ze bij een achtbaanbouwer uitgekomen. Een achtbaan moet ieder weekend op de kermis worden gedemonteerd en verplaatst, dus elke kilo extra wordt vermeden. De achtbaanbouwer heeft voor het dak 32% minder staal nodig gehad dan het gemiddelde voorstel van de staalbedrijven.††

  • En bovenal: 'keep calm'. Wees je ervan bewust dat het opzetten van een circulaire bedrijfsvoering tijd vraagt. Agfa deed er meer dan vijf jaar over om zich in te richten op het product-als-dienst model. De bedrijven in Circular Economy Connect vertellen ons allemaal dat het inpassen van circulaire bedrijfsactiviteiten in de manier van business doen, het opzetten van de juiste partnerships,etc.continue leren vraagt. Het gaat niet over een verandering goed uitvoeren, en daarna klaar zijn met veranderen.†Het is een non-stop leerproces, dat onvermijdelijk gepaard met veel ups en downs, en soms frustraties. Vergeet daarom niet de (kleine) doorbraken te vieren. Ze geven energie om verder te gaan en vergroten het draagvlak voor je circulaire ambities

Kortom, naast technologisch innoveren, is een omgeving scheppen waarin kan geleerd worden belangrijk om te komen tot circulaire successen. In een lerende organisatie worden nieuwe ideeŽn rond circulair ondernemen aangemoedigd en zijn er collectieve circulaire ambities, wordt initiatief gestimuleerd en is er ruimte voor iedereen om nieuwe vaardigheden aan te leren.

Sleutelinzichten uit lerend netwerk Circular Economy Connect

Tot aan Circular Economy Day Belgium op 21 november (uitnodiging volgt binnenkort!) delen wij in een aantal longreads met u de sleutelinzichten uit ons lerend netwerk Circular Economy Connect, telkens geÔllustreerd met sprekende cases.†

Volgende keer meer over het belang van samenwerking bij circulair ondernemen.

Lees ook onze eerdere bijdragen: