De aankondiging van de Europese Green Deal en de recente verhoging van de klimaatambitie tegen 2030 hebben de discussie over het Europese klimaatbeleid op scherp gesteld. Eén van de zwaar besproken initiatieven betreft de invoering van een Carbon Border Adjustment Measure (hierna CBAM); een maatregel die ingevoerde goederen een prijs voor hun koolstofinhoud oplegt.


Op die manier wil de Europese Commissie vermijden dat bedrijven uit de EU zouden wegtrekken naar landen waar minder strenge klimaateisen gelden.

De maatregel klinkt goed én eenvoudig op papier. De realiteit is echter zeer complex en kadert binnen de instrumenten van het Europese klimaatbeleid én de internationale handelsregels.

Europees klimaatbeleid nu: werking van het EU ETS

Het Europese klimaatbeleid wordt ongeveer voor de helft van de totale broeikasgasemissies gevoerd via een eigen Europees instrument: het Europese emissiehandelssysteem, waarbij elektriciteitsproducenten en grote industriële productiebedrijven voor elke ton CO2eq die wordt uitgestoten emissierechten dienen aan te kopen en in te leveren. De systematische aanscherping van het aantal emissierechten verhoogt de prijs van een emissierecht en zorgt voor een prikkel voor bedrijven om op zoek te gaan naar meer klimaatvriendelijke productieprocessen. Een aantal van deze bedrijven krijgen een hoger aandeel gratis emissierechten toegewezen, omdat zij door de energie-en handelsintensiteit van de sector waartoe ze behoren meer onderhevig zijn aan een risico op koolstofweglekeffect, d.w.z. hun productie uit de Europese Unie verhuizen naar landen die niet een dergelijke koolstofprijs kennen.

Deze gerichte zogenaamde carbon leakage maatregelen zijn al jaren een bron van discussie. Sommige stakeholders en sectoren vinden de maatregelen onvoldoende, volgens anderen is het net  genoeg en nog anderen vinden het systeem veel te genereus voor de industrie. En het is daar waar een voorstel voor een CBAM, een instrument dat wordt toegepast aan de grenzen van de Europese Unie, de discussie binnenkomt als mogelijk alternatief. Het interessante is dat kostprijs van ondersteuning (via gratis emissierechten) niet langer betaald zou worden via Europese middelen maar door buitenlandse bedrijven die hun goederen naar de EU exporteren, ten minste als hun productieproces vervuilender is dan dat van de Europese producent.

Over de mogelijkheden van de CBAM liggen er momenteel vier verschillende beleidsopties op tafel die de CO2eq-emissies van het productieproces van het ingevoerde product zouden moeten reflecteren:

  • Een belasting op ingevoerde producten
  • Een uitbreiding van het ETS naar ingevoerde producten
  • Een apart ETS voor ingevoerde producten
  • Een belasting op consumptie bv. BTW, zowel ingevoerd als binnenlands geproduceerd.

Waar iedereen het nu wel al quasi over eens is, is dat het uiteindelijk geselecteerde instrument moet voldoen aan de volgende vier cumulatieve voorwaarden:

  • een gedetailleerde impact assessment. Deze is nodig, o.m. om de specifieke elementen in de volledige waardeketen in kaart te brengen;
  • comptabiliteit met de regels van de Wereldhandelsorganisatie en internationale verplichtingen van de EU. Dit is noodzakelijk, niet in het minst om vergeldingsmaatregelen te vermijden;
  • beperkte administratieve lasten voor bedrijven en Europese lidstaten bij de uitvoering;
  • een legitiem systeem om de CO2-inhoud van een product correct te berekenen en weer te geven.

En nu?

De Europese Commissie plant tegen juni 2021 een eerste voorstel over een carbon border adjustment mechanism neer te leggen. Momenteel loopt een openbare raadpleging. Agoria zal aan deze bevraging deelnemen. De belangrijkste elementen in onze reactie zijn alvast, naast de algemene voorwaarden hierboven, specifiek voor onze sector dat de gevoeligheden in de waardeketen van verwerkende, niet in het minst producenten van innovatieve en klimaatvriendelijke technologieën, mee in rekening moeten genomen worden. Daarin hebben we extra aandacht voor de extra-EU export van technologische producten en de indirecte emissiekost die via de elektriciteitsfactuur aan Europese bedrijven wordt doorgerekend. Agoria ondersteunt ondubbelzinnig de principes van de Europese Green Deal, maar twijfelt op basis van het voorgaande (nog) of een CBAM het juiste instrument is om een effectieve bijdrage aan de wereldwijde vermindering van broeikasgasemissies te realiseren.

Op 21 en 22 oktober geven we tijdens ons ACUMEN event een gedetailleerd overzicht over het Europese Carbon Border Adjustment Mechanism

  • 21/10: de opmaak en impact van een mogelijk Carbon Border Adjustment Mechanism in het kader van de internationale handelsregels. Klik hier om u in te schrijven!
  • 22/10: de opmaak en impact van een mogelijk Carbon Border Adjustment Mechanism en de impact op carbon leakage in het kader van het Europese emissieverhandelingssysteem. Klik hier om u in te schrijven!